زنگ خطر چاقی برای دوسوم بزرگسالان ایرانی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، همایش روز جهانی کنترل و پیشگیری از چاقی در وزارت بهداشت برگزار شد. در این مراسم ، احمد اسماعیل‌زاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، با اشاره به اینکه حدود دو سوم بزرگسالان کشور با اضافه وزن و چاقی مواجه هستند، این معضل را یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام سلامت دانست و اظهار کرد: با وجود آنکه سال‌هاست روز جهانی چاقی در تقویم جهانی سلامت مورد توجه قرار دارد، در کشور ما این روز عمدتاً به برگزاری سمینارهای علمی محدود شده و کمتر به عنوان فرصتی برای طرح سیاست‌های کلان و چالش‌های اجرایی حوزه پیشگیری و کنترل چاقی مورد استفاده قرار گرفته است.

وی افزود: با مشورت‌های انجام‌شده با صاحب‌نظران دانشگاهی و مراکز پژوهشی، تصمیم گرفته شد امسال به مناسبت روز جهانی چاقی، نشستی با حضور اساتید برجسته کشور برگزار شود تا علاوه بر تبیین آخرین یافته‌های علمی، زمینه تقویت سیاست‌گذاری‌ها و اقدامات اجرایی در این حوزه فراهم شود.

اسماعیل‌زاده با اشاره به تقارن روز جهانی چاقی با ماه مبارک رمضان ، تصریح کرد: با توجه به همزمانی این مناسبت با ایام روزه‌داری، تصمیم گرفتیم این نشست را پیش از آغاز ماه مبارک برگزار کنیم تا بتوانیم از این فرصت برای ارتقای آگاهی عمومی درباره اصول صحیح تغذیه، روزه‌داری سالم و راهکارهای کنترل وزن بهره ببریم.

ارتباط مستقیم چاقی با بیماری‌های غیرواگیر

در ادامه، باقر لاریجانی رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به روند فزاینده شیوع چاقی در کشور و جهان، این بیماری را یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های سلامت قرن حاضر دانست.

وی با بیان اینکه چاقی صرفاً اضافه‌وزن ساده نیست بلکه یک بیماری مزمن ناشی از تجمع غیرطبیعی چربی در بدن است، گفت: تعریف چاقی در سال‌های اخیر تغییر کرده و دیگر تنها بر اساس شاخص توده بدنی (BMI) قضاوت نمی‌شود، بلکه میزان واقعی چربی بدن و پیامدهای متابولیک آن مورد توجه قرار می‌گیرد.

لاریجانی با استناد به نتایج یک مطالعه بین‌المللی منتشرشده در نشریه معتبر اظهار کرد: بر اساس این گزارش، از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۲ روند چاقی در جهان به شکل چشمگیری افزایش یافته، به‌گونه‌ای که شیوع آن در زنان حدود ۸۱ درصد و در مردان حدود ۷۰ درصد رشد داشته است و پیش‌بینی می‌شود در سال‌های آینده نیز حدود ۵۰ درصد دیگر افزایش یابد.

وی با تأکید بر ارتباط مستقیم چاقی با بیماری‌های غیرواگیر افزود: افراد مبتلا به چاقی در معرض ابتلا به بیماری‌های متعددی از جمله دیابت، بیماری‌های قلبی‌عروقی و برخی سرطان‌ها قرار دارند و بخش قابل توجهی از مبتلایان همزمان با بیش از یک بیماری مزمن زندگی می‌کنند.

رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم با اشاره به وضعیت ایران گفت: نتایج پیمایش‌های ملی نشان می‌دهد حدود ۶۳ درصد جمعیت بزرگسال کشور دچار اضافه‌وزن یا چاقی هستند. البته الگوی سوءتغذیه در کشور یکنواخت نیست و در برخی استان‌ها مشکل اصلی همچنان کم‌وزنی است، در حالی که در بسیاری از مناطق، چاقی به مسئله غالب تبدیل شده است.

وی چاقی را پدیده‌ای چندعاملی دانست و تصریح کرد: عوامل ژنتیکی، محیطی، رفتاری و حتی تغییرات اقلیمی در بروز و تشدید این بیماری نقش دارند و به همین دلیل درمان و پیشگیری از آن نیازمند رویکردی جامع و بین‌بخشی است.

لاریجانی بر لزوم توسعه آموزش‌های عمومی، افزایش فعالیت بدنی، اصلاح الگوی تغذیه و حمایت سیاستی از برنامه‌های پیشگیری و کنترل چاقی تأکید کرد و گفت: مقابله با این چالش ملی نیازمند عزم همگانی و برنامه‌ریزی مبتنی بر شواهد علمی است.

تأکید بر اصلاح الگوی تغذیه و بازبینی سند بیماری‌های غیرواگیر

وی با اشاره به وضعیت الگوی تغذیه در کشور اظهار کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد میزان مصرف میوه، سبزیجات، لبنیات و ماهی در سبد غذایی خانوار ایرانی کمتر از حد توصیه‌شده است، در حالی که مصرف نمک همچنان بالاتر از میزان استاندارد قرار دارد.

وی افزود: در مناطق مختلف کشور تفاوت‌هایی وجود دارد، اما آنچه به طور کلی اهمیت دارد این است که کیفیت سبد غذایی خانوار نیازمند اصلاح جدی است. کاهش مصرف نمک، محدود کردن چربی‌های ناسالم و افزایش مصرف سبزیجات، لبنیات و منابع پروتئینی سالم از جمله اقداماتی است که باید در اولویت قرار گیرد.

رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم همچنین با اشاره به پایین بودن سطح فعالیت بدنی در کشور گفت: حدود ۵۰ درصد جمعیت ایران از فعالیت بدنی کافی برخوردار نیستند و این رقم در کلانشهری مانند تهران به حدود ۶۰ درصد می‌رسد. در حالی که کنترل وزن بدون توجه همزمان به اصلاح تغذیه و افزایش فعالیت بدنی امکان‌پذیر نیست.

وی با بیان اینکه تحقق اهداف کنترل چاقی نیازمند رویکردی چندعاملی است، تصریح کرد: تجربه جهانی نشان داده دستیابی به اهداف تعیین‌شده در حوزه پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر آسان نیست. به همین دلیل اهداف قبلی در سطح بین‌المللی بازنگری شده و برنامه‌ها با افق زمانی جدید دنبال می‌شوند.

وی افزود: این سند در ماه‌های اخیر بازبینی شده و اهداف آن تا سال ۱۴۰۴ و سال‌های پس از آن به‌روزرسانی شده است. در این بازنگری، محورهایی مانند کاهش مصرف نمک، اسیدهای چرب ترانس، نوشیدنی‌های شیرین، دخانیات و الکل، ارتقای برچسب‌گذاری مواد غذایی و اصلاح غذای آماده و عمومی مورد تأکید قرار گرفته است.

رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم تأکید کرد: هدف‌گذاری اصلی، کنترل و تثبیت روند شیوع چاقی و دیابت در کشور است. تحقق این هدف نیازمند عزم ملی، مداخلات بین‌بخشی و سرمایه‌گذاری مستمر در حوزه پیشگیری است، چرا که بی‌توجهی به این موضوع هزینه‌های سنگینی را در آینده به نظام سلامت تحمیل خواهد کرد.

تصویب کلیات برنامه ملی کنترل بیماری‌های غیرواگیر و تأکید بر رویکرد چندبخشی در مقابله با چاقی

لاریجانی در ادامه با اشاره به تصویب کلیات برنامه‌های مرتبط با بیماری‌های غیرواگیر در کمیته ملی مربوطه، اظهار کرد: خوشبختانه این سند مورد توجه ریاست جمهوری نیز قرار گرفته و تأکید شده است که اجرای آن به‌صورت جدی در دستور کار وزارت بهداشت و استان‌ها قرار گیرد.

وی افزود: بر اساس این رویکرد، هر استان باید با بررسی دقیق وضعیت خود در حوزه‌هایی مانند شیوع چاقی، مصرف نمک و اسیدهای چرب ترانس، کم‌تحرکی و سایر عوامل خطر، برنامه عملیاتی مشخصی تدوین کند. کاهش اسیدهای چرب ترانس، اصلاح ترکیب مواد غذایی و ارتقای کیفیت تغذیه عمومی از جمله محورهای مهم این برنامه است.

رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم با تأکید بر لزوم اتخاذ رویکردی چندرشته‌ای (مالتی‌دیسپلین) تصریح کرد: مقابله با چاقی تنها وظیفه بخش درمان نیست، بلکه نیازمند همکاری حوزه‌های آموزش، صنعت غذا، رسانه و سیاست‌گذاری اقتصادی است و باید مرحله‌به‌مرحله و مبتنی بر شواهد پیش رفت.

وی با اشاره به اهمیت تدوین پروتکل‌ها و ایجاد نظام ثبت اطلاعات گفت: در هیچ بیماری مزمنی بدون وجود رجیستری نمی‌توان میزان موفقیت مداخلات را ارزیابی کرد و خوشبختانه در کشور راهنمای بالینی مدیریت چاقی کودکان با همکاری وزارت بهداشت تدوین شده و تأکید ما بر این است که مداخلات از دوران کودکی آغاز شود، چرا که بسیاری از مشکلات بزرگسالی ریشه در سال‌های ابتدایی زندگی دارد.

لاریجانی از تدوین یک «نقشه راه» ملی برای مدیریت چاقی خبر داد و افزود: این برنامه می‌تواند به‌عنوان پیوست سند ملی بیماری‌های غیرواگیر مورد استفاده قرار گیرد. در این نقشه راه، مرور شواهد علمی، شناسایی شکاف‌ها، تعیین اولویت‌های پژوهشی و طراحی مداخلات مؤثر پیش‌بینی شده است.

وی درباره روش‌های درمانی چاقی نیز گفت: اصل اساسی در کنترل چاقی، اصلاح سبک زندگی شامل تغذیه سالم و افزایش فعالیت بدنی است. در برخی موارد می‌توان از درمان‌های دارویی بهره گرفت و در موارد شدید با وجود ریسک‌فاکتورهای جدی قلبی‌عروقی، جراحی‌های درمان چاقی نیز می‌تواند مدنظر قرار گیرد.

رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم تأکید کرد: افزایش دسترسی منطقی و علمی به داروهای درمان چاقی، تدوین پروتکل‌های مشخص و نظارت تخصصی بر درمان‌ها از جمله اقداماتی است که می‌تواند اثربخشی مداخلات را افزایش دهد.

وی خاطرنشان کرد: ترکیب اصلاح سبک زندگی با درمان‌های مناسب در موارد ضروری، می‌تواند نقش مؤثری در کنترل روند رو به رشد چاقی در کشور ایفا کند.