مشکلات شغلی و صنفی «کارمندان بهداشت» روستاها

به گزارش خبرنگار مهر، وزارت بهداشت در سال ۱۳۶۳، در کشاکش جنگ تحمیلی با اتکا به نتایج تجربه های پیشین از اجرای طرح هایی مثل تربیت بهدار، سپاه بهداشت، بهدار روستا در استفاده از نیروهای غیرپزشک در ارائه خدمات بهداشتی درمانی از طریق یک نظام منسجم و برای آگاهی یافتن از دشواریی های پیش رو و ترسیم خطوط اصلی راه آینده، به تحقیقی گسترده روی ۱۰ درصد از جمعیت روستایی و شهری کشور دست زد.

نتیجه تحقیق، حکایت از آن داشت که بیش از ۴۰ درصد از مرگ های کشور در پنج سال اول حیات کودکان اتفاق می افتد. از کل مرگ هایی که در پنج سال اول زندگی کودکان پیش می آید حدود ۸۰ درصد آن مربوط به ۱۲ ماه اول حیات آنان است.

تحقیق گسترده سال ۱۳۶۳ به روشنــی نشان می داد که هر سال بیش از نیمی از کودکان ایرانی قربانی حوادث و بیماری های ساده ای هستند که مبارزه با آنها ساده و عمدتا محتاج شناخت راه اصولی، آموزش خانواده ها و تربیت نیروهای ساده ای است که قادر به ارتباط نزدیک با اکثر مردم و آموزش آنان باشند و این سرآغاز تلاش در مسیر راه اندازی شبکه های بهداشتی درمانی و در نخستین گام گسترش واحدهایی به نام خانه بهداشت در پهنه روستاهای کشور و تربیت نیروهای اصیل و برجسته روستایی به نام «بهورز» شد.

بهورز کیست

بهورز، کارمند بهداشت در روستا است که وظایفی همچون شناخت موقعیت جغرافیایی و جمعیتی منطقه، انجام سرشماری در منطقه تحت پوشش، بیماریابی و گزارش موارد جدید بیماری به مراکز بهداشتی درمانی، ارجاع بیماران به سطوح بالاتر، درمان‌های ابتدایی، ارائه آموزش‌های لازم به جمعیت هدف، واکسیناسیون و خدمات تنظیم خانواده را برعهده دارد.

همچنین انجام اموری مانند کلرسنجی روزانه و بازرسی‌های بهداشت محیط و حرفه‌ای از کارگاههای تحت پوشش، انجام نمونه گیری‌های لازم، بازرسی وانجام خدمات بهداشتی درمدارس تحت پوشش، آموزش ومراقبت ازبیماران روان، فشار خون ودیابت و نیز ارائه مراقبت‌های اولیه بهداشتی به گروه‌های هدف، شامل مراقبت از کودکان، دانش آموزان، جوانان، میانسالان، سالمندان و نیز مادران باردار در جمعیت روستا یا روستاهای تحت پوشش خانه بهداشت، از دیگر وظایفی است که بهورزان خانه های بهداشت برعهده دارند.

بهورزان فاقد سازمان صنفی هستند

حسن حسن نتاج عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، با تأکید بر اهمیت پیشگیری و بهداشت، گفت: یکی از بحث‌های جدی در حوزه سلامت، پیشگیری از بیماری‌ها و افزایش امید به زندگی است و در این میان بهورزان و پزشکان خانواده در مناطق روستایی و شهری، همراه با مراقبان بهداشت، پرستاران و ماماها نقش کلیدی، در تحقق این اهداف دارند.

وی با قدردانی از زحمات بهورزان، افزود: بهورزان تا امروز تلاش بسیاری کرده‌اند و توانسته‌اند خدمات بهداشتی را به منازل روستایی منتقل کنند و این دستاورد یادگاری ارزشمند دولت‌های گذشته در حوزه بهداشت کشور است.

حسن نتاج درباره خواسته‌های بهورزان، گفت: این افراد خواسته‌های چندان پیچیده‌ای ندارند و اصلی‌ترین درخواست آنها ایجاد یک سازمان صنفی است و در حال حاضر این افراد که تعدادشان نزدیک به ۴۰ هزار نفر است، فاقد انجمن و ساختار صنفی هستند و اگر چنین سازمانی ایجاد شود، می‌توانند مشکلات خود را پیگیری کرده و فعالیت‌هایشان را در جامعه بهتر مشاهده کنند.

وی افزود: طرح تاسیس و ایجاد سازمان نظام بهورزان توسط یکی از نمایندگان مطرح و تدوین شده و در دستور کار بررسی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس قرار دارد و هدف آن حمایت از این قشر پرتلاش است؛ بهورزان، جبهه اول بهداشت در روستاها هستند و با توجه به اینکه تقریباً نصف جمعیت کشور در مناطق روستایی زندگی می‌کنند، نیاز به مراقبت‌های بیشتری دارند.

عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس یادآور شد: با توجه به نگاه وزارت بهداشت به حوزه بهداشت، همکاری با بهورزان می‌تواند خدمات بهداشتی را در کشور تقویت کند و این افراد با داشتن یک سازمان صنفی بتوانند فعالیت‌های خود را بهتر مدیریت و مشکلاتشان را حل کنند.

بررسی طرح تشکیل سازمان صنفی بهورزان

عالیه زمانی کیاسری عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، با اشاره به بررسی طرح تشکیل سازمان نظام بهورزان، گفت: این طرح که از سوی تعدادی از نمایندگان ارائه شده، در مرحله بررسی‌های اولیه در کمیته طرح و لوایح کمیسیون بهداشت و درمان مجلس مورد بررسی قرار گرفت و مقرر شد این موضوع در صحن کمیسیون بهداشت و درمان مطرح شده و نظر نهایی کمیسیون درباره نحوه ادامه مسیر این طرح اعلام شود.

وی از بهورزان به عنوان پایه اصلی حوزه بهداشت و پیشگیری نام برد که در خط مقدم ارائه خدمات سلامت در اقصی نقاط کشور به‌ ویژه در دورافتاده‌ترین روستاها خدمت می کنند.

زمانی کیاسری با اشاره به پیامدهای برخی سیاست‌های نادرست دهه ۹۰ در حوزه سلامت، ادامه داد: در نتیجه این سیاست‌ها، بخشی از ساختارهای حوزه بهورزی، از جمله خانه‌های بهداشت و برخی ردیف‌های استخدامی بهورزان، دچار تضعیف یا حذف شد و امروز در بسیاری از مناطق روستایی با خانه‌های بهداشت خالی و کمبود نیروی انسانی مواجه هستیم.

عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس تاکید کرد: احیای ساختار خانه‌های بهداشت در بسیاری از نقاط کشور یک ضرورت جدی است و در کنار آن، ایجاد یک تشکل صنفی یا سازمان نظام بهورزان به صورت رسمی و به رسمیت شناخته‌ شده می‌تواند از بروز تصمیمات نادرست و تعارض منافع در حوزه سلامت جلوگیری کند و به تقویت جایگاه بهداشت در نظام تصمیم‌گیری کمک کند.

وی یادآور شد: این موضوع در حال حاضر در کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در دست بررسی است تا مشخص شود ساختار سازمانی پیشنهادی بهورزان در چه قالبی شکل بگیرد؛ اینکه آیا به صورت یک نظام صنفی مشابه سازمان نظام پزشکی و سازمان نظام پرستاری باشد یا در قالب انجمن‌های صنفی رسمی فعالیت کند و بررسی‌های تکمیلی درباره این موضوع در جلسات آینده کمیسیون بهداشت ادامه خواهد داشت.

مشکلات بهورزان در مسیر خدمت

زمانی کیاسری با اشاره به برخی مطالبات صنفی و استخدامی بهورزان، گفت: یکی از مشکلات جدی بهورزان، عدم محاسبه دوره دو ساله آموزش بهورزی به عنوان سابقه خدمت است در حالی که در برخی دستگاه‌ها، از جمله پذیرفته‌شدگان کنکور دبیری، دوره تحصیل از همان ترم‌های ابتدایی به عنوان سابقه خدمت لحاظ می‌شود این در حالی است که دوره آموزشی بهورزان نیز ماهیت کاملاً مهارتی و کاربردی دارد، اما متأسفانه در سوابق خدمتی آنان محاسبه نشده است.

وی افزود: از دیگر مطالبات بهورزان، عدم اعمال مدارج تحصیلی بالاتر است زیرا بسیاری از بهورزان دارای مدرک کارشناسی در رشته‌های مختلف علوم پزشکی هستند اما در عمل این مدارک در ساختار استخدامی و حقوقی آنان لحاظ نمی‌شود. هرچند در برخی دانشگاه‌ها اقداماتی در این زمینه انجام شده، اما به صورت عمومی این مشکل همچنان پابرجا است و بهورزان پس از ورود به ردیف‌های بهداشتی عملاً امکان بهره‌مندی از ارتقای تحصیلی خود را ندارند.

عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس با تأکید بر سختی کار بهورزان، تصریح کرد: فعالیت بهورزان برخلاف تصور عمومی، صرفاً محدود به ساعات اداری نیست و آنان به عنوان معتمدان مردم در روستاها، به صورت خانه‌به‌خانه خدمات ارائه و موارد پرخطر را شناسایی می‌کنند، مراقبت‌های قبل و بعد از بروز بیماری‌ها را پیگیری کرده و در کنترل بیماری‌ها نقش مؤثری دارند و تجربه حضور دانشجویان پزشکی در خانه‌های بهداشت نیز نشان داده که نقش بهورزان در چرخه نظام سلامت تا چه اندازه محوری و اثرگذار است.

زمانی کیاسری با اشاره به نقش بهورزان در دوران همه‌گیری کرونا، گفت: در دوران شیوع کرونا، بهورزان در اقصی نقاط کشور و حتی دورافتاده‌ترین مناطق، به عنوان نیروهای خط مقدم حضور فعال داشتند و سهم مهمی در پایش، آموزش و کنترل بیماری ایفا کردند.

وی در ادامه به وضعیت بهورزان شاغل در مراکز استان‌ها اشاره کرد و افزود: برخلاف شهرستان‌ها که دارای شبکه بهداشت و درمان مستقل و اعتبارات مشخص هستند، در بسیاری از مراکز استان‌ها شبکه بهداشتی به شکل منسجم وجود ندارد و فعالیت‌های بهداشتی در حاشیه مراکز آموزشی درمانی و دانشگاه‌های علوم پزشکی انجام می‌شود و این موضوع موجب شده بهورزان شاغل در مراکز استان‌ها نسبت به همکاران خود در شهرستان‌ها از حمایت‌ها و امکانات کمتری برخوردار باشند.

زمانی کیاسری یادآور شد: در حوزه پرداخت‌ها، از جمله اضافه‌کار و مزایا، بخش قابل توجهی از بهورزان طی سال‌های گذشته نادیده گرفته شده‌اند؛ در حالی که شبکه بهداشت ایران از زمان راه‌اندازی نظام بهورزی، همواره به عنوان یکی از الگوهای موفق نظام سلامت کشور معرفی شده و مورد توجه مجامع بین‌المللی قرار گرفته است با این وجود، بهورزان به عنوان مجریان اصلی این ساختار، کمتر دیده شده‌اند.

آنچه مسلم است، شکل گیری یک تشکیلات صنفی منسجم برای بهورزان می‌تواند زمینه اصلاحات ساختاری و بهبود وضعیت معیشتی و شغلی این قشر پرتلاش را فراهم کند.