هوش مصنوعی به کمک میراث‌فرهنگی جهان آمد/ توسعه فناوری‌های نوین برای حفاظت و مستندسازی آثار تاریخی

به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، براساس نتایج یک پژوهش علمی جدید که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده است، محققان موفق شده‌اند سامانه‌ای مبتنی بر مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) و مدل‌های بینایی ـ زبانی (VLM) طراحی کنند که قادر است اطلاعات متنی و تصویری مرتبط با آثار تاریخی را به‌صورت خودکار تحلیل و در قالب پایگاه‌های دانش دیجیتال سازمان‌دهی کند.

این پژوهش که با تمرکز بر میراث‌فرهنگی فرانسه انجام شده، منجر به ایجاد یک گراف دانش چندرسانه‌ای شامل بیش از ۲۸ هزار اثر و شیء فرهنگی و بیش از ۴۸۳ هزار ارتباط داده‌ای شده است. پژوهشگران معتقدند ترکیب هوش مصنوعی با داده‌های تصویری و متنی می‌تواند فرآیند مستندسازی و ثبت اطلاعات میراث فرهنگی را با دقت و سرعت بیشتری انجام دهد.

در این سامانه، مدل‌های هوش مصنوعی قادرند اطلاعات جدید را از منابع غیرساختاریافته مانند تصاویر، آرشیوهای دیجیتال، متون تاریخی و بانک‌های اطلاعاتی استخراج کرده و پس از اعتبارسنجی، به پایگاه‌های دانش میراث‌فرهنگی اضافه کنند. به گفته محققان، این فناوری امکان شناسایی روابط پنهان میان آثار تاریخی، هنرمندان، دوره‌های تاریخی و مکان‌های فرهنگی را نیز فراهم می‌کند.

کارشناسان حوزه میراث‌فرهنگی معتقدند استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند به حل یکی از مهم‌ترین چالش‌های موزه‌ها و مراکز نگهداری آثار تاریخی کمک کند؛ چالشی که به حجم عظیم آثار ثبت‌نشده یا مستندسازی‌نشده مربوط می‌شود. بسیاری از اشیای فرهنگی در مخازن موزه‌ها نگهداری می‌شوند اما هنوز به‌طور کامل فهرست‌برداری یا دیجیتالی نشده‌اند.

همزمان، پژوهش‌های دیگری نیز در حال توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در حوزه حفاظت از میراث‌فرهنگی هستند. از جمله این فناوری‌ها می‌توان به سامانه‌های بینایی ماشین برای شناسایی آسیب‌های آثار تاریخی، مدل‌های پیش‌بینی فرسایش بناها، فناوری‌های واقعیت افزوده و واقعیت مجازی برای روایت میراث ناملموس و همچنین ابزارهای هوشمند ترجمه و دیجیتالی‌سازی متون تاریخی اشاره کرد.

متخصصان در عین حال تاکید می‌کنند که توسعه این فناوری‌ها باید همراه با رعایت اصول اخلاقی، حفظ اصالت آثار و جلوگیری از سوگیری‌های فرهنگی در الگوریتم‌های هوش مصنوعی باشد؛ موضوعی که در سال‌های اخیر به یکی از مباحث اصلی در مجامع علمی و میراث‌فرهنگی جهان تبدیل شده است.

با گسترش استفاده از هوش مصنوعی در موزه‌ها، آرشیوها و مراکز پژوهشی، بسیاری از کارشناسان این فناوری را یکی از مهم‌ترین ابزارهای آینده برای حفاظت از میراث فرهنگی و انتقال دانش تاریخی به نسل‌های آینده می‌دانند.

انتهای پیام/