چگونه می‌توان از «سرطان» دور ماند

به گزارش خبرنگار مهر، توجه به سبک زندگی سالم و رعایت یک سری کارهای ساده و معمولی، می تواند ما را از ابتلا به بیماری های خطرناک همچون سرطان ها؛ تا حدود زیادی دور نگه دارد. تغذیه سالم به همراه فعالیت بدنی کافی، در کنار تنفس هوای سالم و عاری از آلاینده ها، مهم ترین توصیه هایی است که می توان برای تمامی افراد نسخه و تجویز کرد.

داشتن یک زندگی سالم، با تغذیه سالم شروع می شود. اینکه چی می خوریم و می نوشیم؛ از اهمیت زیادی برای سلامت ما برخوردار است. در واقع، تغذیه را می توان رکن اصلی سبک زندگی سالم دانست که بدون آن، قطعا نمی توان به داشتن یک زندگی سالم امیدوار بود. البته نباید از کنار «هوای سالم» بی اعتنا عبور کرد، زیرا؛ خیلی از سرطان ها هستند که ارتباط تنگاتنگی با آلاینده های هوا دارند. همچنین، آب سالم نیز مهم است.

علی مطلق دبیر کارگروه ملی پیشگیری و کنترل سرطان وزارت بهداشت، با بیان اینکه سرطان دومین علت مرگ‌ومیر است، گفت: احتمال بروز سرطان در طول زندگی هر فرد حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد است.

عددی قابل توجه که نشان می‌دهد هر یک از ما ممکن است در طول زندگی خود یا در میان اعضای خانواده‌ با این بیماری مواجه شویم. در یک خانواده پنج‌ نفره، این احتمال وجود دارد که دست‌کم یک نفر در طول زندگی به سرطان مبتلا شود.

در همین ارتباط، احسان حجازی متخصص تغذیه بالینی و رژیم درمانی و استادیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، نکات مهمی را پیرامون مصون ماندن از سرطان مطرح کرده است.

وی با بیان اینکه عوامل محیطی عامل بروز ۹۰ درصد سرطان‌ها هستند، گفت: عوامل محیطی در بروز سرطان بسیار موثرند، به طوری که ژنتیک تنها ۱۰ درصد موارد سرطان در بزرگسالان را به خود اختصاص می‌دهد.

حجازی با اشاره به انواع سرطان شامل تومورهای بدخیم یا خوش خیم، افزود: تومور خوش خیم معمولاً در محدوده خود باقی مانده و به بافت‌های مجاور سرایت نمی‌کند، در حالی که تومور بدخیم تهاجمی بوده و به اندام‌های مجاور حمله کرده و ممکن است از طریق سیستم گردش خون یا سیستم لنفاوی به اندام‌های دیگر متاستاز کند و به همین دلیل خطرناک‌تر و کشنده‌تر هستند.

این متخصص تغذیه بالینی و رژیم درمانی، با اشاره به تاثیر عوامل محیطی مختلف در بروز سرطان، ادامه داد: مصرف سیگار و الکل تا ۳۰ درصد، عوامل هورمونی بین ۱۸ تا ۲۰ درصد و بیماری و عفونت‌ها از دیگر عوامل محیطی موثر در ایجاد سرطان هستند.

وی با بیان اینکه بروز سرطان بین ۳۰ تا ۳۵ درصد به رژیم غذایی فرد بستگی دارد، گفت: با یک رژیم غذایی سالم می‌توان از بروز یک سوم سرطان‌ها پیشگیری کرد.

این متخصص تغذیه بالینی و رژیم درمانی، با بیان اینکه سرطان ریه اولین عامل مرگ و میر در بین سرطان‌های مشترک خانم‌ها و آقایان است، گفت: از لحاظ شیوع، بیشترین شیوع سرطان در آقایان پروستات و در خانم‌ها پستان است و در هر دو جنس، سرطان ریه دومین نوع سرطان شایع و اولین عامل مرگ و میر است.

وی با اشاره به برخی عوامل اثرگذار در ابتلاء به سرطان، عنوان کرد: از مصرف الکل می‌توان به عنوان یکی از عوامل افزایش خطر ابتلا به سرطان یاد کرد؛ به گونه‌ای که عامل بروز سه تا چهار درصد سرطان‌ها، مصرف الکل است.

این متخصص تغذیه با تشریح علت سرطان‌زا بودن الکل، اظهار داشت: الکل مقدار انرژی بالایی به فرد می‌رساند و از زمانی که وارد دهان شده تا زمان خروج از بدن، اندام‌های مختلفی از جمله دهان، مری، معده، کبد و غیره را تحت تاثیر قرار داده و حتی می‌تواند با عبور از مخاط دهان و معده، آن ناحیه را نیز ملتهب کرده و در دراز مدت به سرطان منجر شود. همچنین مصرف هم زمان الکل و سیگار خطر ابتلاء به سرطان را تشدید می‌کند.

وی با بیان اینکه چاقی و اضافه وزن عامل بروز ۱۴ تا ۲۰ درصد از سرطان ها است، افزود: مسئله چاقی و اضافه وزن باید از همان دوران کودکی کنترل شود؛ چراکه چاقی دوره نوجوانی تعیین کننده چاقی در بزرگسالی است. به خصوص امروزه اشتیاق بالای کودکان به سمت بازی‌های کامپیوتری و در نتیجه فعالیت بدنی کمتر، عدم کنترل وزن در درازمدت، خطرناک و آسیب‌زاست.

حجازی با تاکید بر اینکه چاقی می‌تواند منجر به بروز انواع سرطان‌ها از جمله مری، معده، کبد و سایر بخش‌های بدن شود، عنوان کرد: بدن افراد چاق در درازمدت فاکتوری با عنوان فاکتور “رشد شبه انسولین شماره ۱” (IGF-۱) را به میزان زیادی ترشح می‌کند که همین امر به افزایش خطر بروز سرطان منجر خواهد شد.

استادیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در ادامه نوع مصرف چربی را در ابتلا به سرطان تاثیرگذار دانست و افزود: خوشبختانه امروزه مصرف چربی جامد برخلاف گذشته به میزان بالایی کاهش یافته است، با این حال هنوز برخی اسیدهای چرب اشباع مصرف می‌کنند که این ماده غذایی به دلیل ایجاد برخی مکانیسم‌ها و تولید موادی در بدن، در نهایت می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد.

وی با تاکید بر اینکه مصرف روغن مایع به تنهایی تضمین کننده سلامت آن نیست، اظهار کرد: برای سرخ کردن مواد غذایی باید حتماً از روغن‌های مخصوص سرخ کردنی بدون پالم استفاده شود. متاسفانه در سطح جامعه برخی بر این باورند که استفاده از روغن مایع یا روغن زیتون به معنای سلامت آن است؛ در حالی که روغن‌هایی مانند زیتون، کنجد، انگور، آفتاب گردان و غیره که به خوبی تصفیه نشده باشند تنها مخصوص سالاد یا یک تفت ساده و پخت و پز هستند.

این متخصص تغذیه با توصیه به استفاده از روغن‌های شفاف بدون پالم برای سرخ کردن مواد غذایی، اظهار کرد: روغن‌های گیاهی مانند زیتون، کنجد، انگور، آفتاب گردان و غیره در حرارت بالا که برای سرخ کردن مواد غذایی استفاده می‌شوند، یک سری مواد سمی از خود تولید می‌کنند که می‌تواند خطر بروز سرطان را افزایش دهد.

وی، مواد نگهدارنده غذایی را عامل موثر دیگری در بروز سرطان دانست و گفت: مواد غذایی فرآوری شده مانند سوسیس و کالباس دارای ماده نگهدارنده‌ای به نام نیترات هستند که این ماده در بدن به نیتریت و در دستگاه گوارش به ترکیبات ” نیتروزامین” به عنوان یک ترکیب سرطان‌زای خطرناک تبدیل می‌شود.

عضو هیئت علمی انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای کشور با تاکید بر محدود کردن مصرف غذاهای فرآوری شده دارای نیترات مانند گوشت فرآیند شده، عنوان کرد: نیترات در غذاهای دودی و غذاهای خیلی شور مانند شوریجات و ترشیجات نیز وجود دارد که متاسفانه یکی از عادات غذایی بد جامعه ما نیز مصرف بالای ترشیجات دارای نمک و نیترات بالاست. بنابراین از آنجا که امروزه به دلیل وجود گلخانه، سبزیجات متنوع در تمام فصول سال در دسترس است، استفاده از سالاد تازه به جای ترشیجات توصیه می‌شود.

حجازی با بیان اینکه مصرف زیاد گوشت قرمز، ریسک ابتلا به سرطان را زیاد می‌کند، گفت: ترکیبات نیتروزامین به طور طبیعی در گوشت قرمز و حتی گوشت قرمز تازه به طور طبیعی یافت می‌شود، بنابراین توصیه اصلی ما محدود کردن مصرف این ماده غذایی است.

وی در ادامه درباره بهترین نحوه طبخ مواد غذایی به خصوص گوشت اشاره کرد و گفت: در حرارت‌های بسیار بالا، یک سری ترکیباتی به نام «پلی سیکلیک آروماتیک هیدروکربن» و «هتروسیکلیک آمین‌ها» در گوشت تولید می‌شود. به عبارت دیگر همزمان با ورود حرارت به صورت مستقیم، این ترکیبات به شکل قطرات چربی یا قطرات ریز از گوشت خارج شده و مجدداً حرارت دیده و به صورت بخار به سمت گوشت بازمی‌گردد، متاسفانه این ترکیبات بسیار خطرناک و سرطان‌زا هستند.

این متخصص تغذیه، کباب کردن، گریل کردن و یا حرارت غیرمستقیم با درجه خیلی بالا به گوشت را باعث ایجاد این ترکیبات خطرناک عنوان کرد و افزود: این ترکیبات اگرچه هم در گوشت سفید و هم گوشت قرمز تولید می‌شود، ولی میزان ترکیبات هتروسیکلین آمین‌ها در گوشت قرمز بیشتر از گوشت سفید است و متاسفانه عادت کباب کردن گوشت در بسیاری از شهرها و استان‌های ایران شایع بوده که برای حفظ سلامت افراد باید محدود شود.

وی در ادامه با اشاره به برخی مواد غذایی پیشگیری کننده از بروز سرطان، افزود: خوشبختانه برخی ترکیبات و مواد غذایی دارای قابلیت به تاخیر انداختن و یا پیشگیری از تبدیل ترکیبات نیترات و نیتریت به نیتروزامین بوده که از این مواد می‌توان به ترکیباتی مانند ویتامین ” ث “و فیتوکمیکال های موجود در میوه‌جات و سبزیجات اشاره کرد.

حجازی با اشاره به تاثیر آلودگی‌های محیطی در سطح کلانشهر تهران و دیگر شهرهای کشور، اظهار داشت: ترکیبات نیتروژن اکسید، ازون یا مونوکسید کربن ترکیباتی سمی و سرطان‌زا بوده که همزمان با افزایش آلودگی هوا در فصل زمستان میزان آنها افزایش می‌یابد. بنابراین توصیه می‌شود در این فصل برای خنثی کردن تاثیر این مواد سمی، مواد غذایی دارای آنتی اکسیدان، ویتامین ث و فیتوکمیکال‌ها بیشتر مصرف شوند.

وی با اشاره به ترکیب دیگری که سرطان‌زا بودن آن به اثبات رسیده، افزود: بیسفنول آ (Bisphenol A) یا BPA ترکیبی است که در پلاستیک‌های دارای بافت سخت مانند ظروف پلاستیکی پیدا شده و معمولاً در مصرف روزانه ما نیز از این نوع پلاستیک استفاده زیادی می‌شود. قابل توجه است که نفوذ ترکیب BPA از پلاستیک‌های ضخیم به درون مواد غذایی ربطی به حرارت نداشته و سرما و گرما هر دو باعث ورود BPA به درون غذا می‌شود.

این متخصص تغذیه بالینی و رژیم درمانی، با اشاره به نتایج مطالعه‌ای در آمریکا در رابطه با BPA ، گفت: بر اساس نتایج این پژوهش BPA خون ۹۰ درصد افراد بالاتر از حد مجاز بوده، بنابراین توصیه می‌شود از پلاستیک ضخیم برای گرم کردن و یا فریز مواد غذایی استفاده نشود. همچنین از نگهداری ترشیجات در دبه‌های پلاستیکی نیز خودداری شود؛ چراکه این دبه‌ها علاوه بر BPA حاوی نیترات نیز هستند.

وی تاکید کرد: مادران از دادن شیر به کودکان در بطری‌های پلاستیکی خودداری کرده و به جای آن از بطری شیشه‌ای موجود در بازار استفاده کنند.

حجازی به مواد غذایی پیشگیری کننده از سرطان اشاره کرد و گفت: به عنوان نمونه مصرف لبنیات و کلسیم از عواملی است که یا مانع بروز سرطان شده و یا خطر ابتلا به این بیماری را کاهش می‌دهند. همچنین ویتامین D ماده‌ای با تاثیر بالا بر روی سیستم ایمنی بدن بوده که کمبود آن باعث بروز انواع سرطان از جمله پروستات، پستان و غیره می‌شود و متاسفانه در کشور ما کمبود ویتامین D بسیار نگران کننده است.

وی توصیه کرد: افراد سالانه یک بار با انجام آزمایش، میزان ویتامین D خود را چک کرده و در صورت کمبود، با مصرف مکمل به صورت قرص یا تزریقی، این کمبود را جبران کنند. برای جلوگیری از کمبود مصرف غذاهای غنی شده با ویتامین D و مواجهه مستقیم با نور خورشید خصوصاً در ساعات ۱۰ تا ۱۴ حداقل به میزان ۳۰ دقیقه در هفته توصیه می‌شود.

به گفته حجازی، میوه‌جات و سبزیجات دارای ترکیبات ضدسرطان، آنتی اکسیدان، ویتامین ث و ویتامین E بوده و از طرق مختلف مانع ابتلا به سرطان می‌شوند.

این متخصص تغذیه بالینی و رژیم درمانی ، با بیان اینکه ترکیبات فیتوکمیکال از چند راه مختلف خطر ابتلا به سرطان را کاهش می‌دهند، اظهار کرد: این ترکیب با رقیق کردن مواد سرطان‌زای موجود در دستگاه گوارش مانع جذب این مواد در بدن شده و همچنین می‌تواند با مهار تشکیل نیتروزامین‌ها و تحریک تولید آنزیم‌هایی با خاصیت غیرسمی کردن ترکیبات سمی، در کاهش خطر ابتلا به سرطان کمک کنند.

وی، کنترل وزن را یکی از عوامل مهم و موثر در جلوگیری از بروز سرطان دانست و افزود: افراد باید وزن خود را در محدوده طبیعی نگه داشته و فعالیت فیزیکی مناسبی داشته باشند. به عنوان نمونه روزانه حداقل ۳۰ دقیقه و یا حداقل پنج بار در هفته ۴۵ تا ۶۰ دقیقه فعالیت فیزیکی داشته باشند.

حجازی، جایگزین کردن پروتئین‌های گیاهی به جای حیوانی را راهکار دیگری عنوان کرد و گفت: حبوبات منبع مناسبی از پروتئین‌های گیاهی بوده و در عین حال یک ماده غذایی سالم و کامل است. همچنین افراد باید مصرف مواد غذایی دارای انرژی بالا مانند نوشابه و آب میوه‌های صنعتی و همچنین فست فودها را محدود کنند.

عضو هیئت علمی انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای کشور در خاتمه تغذیه نوزاد از شیرمادر را یکی از عوامل موثر در کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان در زنان عنوان کرد و افزود: متاسفانه امروزه تغذیه کودک با شیر خشک در کشور ما شایع شده که همین مسئله هم به ضرر مادر بوده و هم نوزاد را از ترکیبات مفید موجود در شیر مادر محروم می‌کند.