سلامت روان کودکان در بحران بیش از همیشه اهمیت دارد

خبرگزاری مهر – گروه سلامت: در روزهایی که صداهای ناهنجار و ناآرامی، فضای جامعه را احاطه کرده و خانه‌ به تنها نقطه امن برای کودک تبدیل شده‌ است، سلامت روان آن‌ها بیش از همیشه در معرض تهدید است. جنگ، بحران یا هرگونه تنش شدید، می‌تواند امنیت روانی کودک را تحت تاثیر قرار دهد؛ همان امنیتی که زیربنای رشد، یادگیری و آرامش اوست.

یکی از فعالیت های مهم در کمک به کودکان و نوجوانان در هنگام مواجهه با بالیا و حوادث آسیب زا خدمات و حمایت های روانی اجتماعی است این حمایت‌ها میتواند فعالیت هایی که به کودکان امکان بیان احساسات و افکار بدهد، فعالیت هایی که همکاری، احساس مسئولیت و شراکت را تشویق کند و فعالیت‌هایی که کودکان امکان شرکت در آن را داشته باشند.

والدین چه کاری در این زمینه بایستی انجام دهند؟

والدین می‌توانند به کودکان اطمینان بدهند که واکنش های آنان طبیعی است و فرصتی ایجاد کنند تا کودکان بتوانند احساسات و مشکالت خود را بیان کنند مثالً نقاشی کردن در خصوص آن حادثه یا اتفاق، گفتن شعر و قصه، بازی های دسته جمعی کمک کننده است، همچنین والدین به کودکان کمک کنند تا به تدریج به فعالیت های روزانه و عادی برگردند مثالً اگر در سن مدرسه یا مهدکودک

هستند این فعالیت را از سر بگیرند.

کودکان، والدین خود را به عنوان نمادهایی از امنیت و ثبات می‌شناسند. بنابراین، اضطراب والدین به شکل مستقیم در رفتار و هیجانات کودک نیز انعکاس خواهد یافت.

همچنین والدین باید سعی کنند ترس و اضطراب خود را کنترل کرده و از بروز آن در حضور کودکان خودداری کنند. این به معنای نادیده گرفتن احساسات نیست، بلکه به معنای حفظ آرامش ظاهری برای جلوگیری از انتقال اضطراب به کودکان است.

نشر و بازگو کردن بیش از حد وقایع و اخبار منفی باعث افزایش ترس و اضطراب در کودکان می‌شود. بنابراین توصیه می‌شود والدین از چک‌کردن مداوم اخبار، به‌ویژه در حضور کودک، خودداری کرده و تنها زمان محدودی را به پیگیری اخبار اختصاص دهند.

والدین باید تلاش کنند با برقراری روابط عاطفی، گفت‌وگو و بازی با کودکان، فضای روانی امن‌تری فراهم کرده و حس کنترل بر شرایط را به کودک منتقل کنند. بازگشت به فعالیت‌های روزمره و تلاش برای حفظ روال زندگی، به کودک اطمینان می‌دهد که دنیا هنوز هم قابل پیش‌بینی و امن است.

مهارتی از نوع تن آرامی

یکی از مهارت‌های اساسی برای مدیریت اضطراب، آموزش تن‌آرامی به کودک است. این مهارت به آن‌ها کمک می‌کند تا در موقعیت‌های ترس‌آور، کنترل بهتری بر احساسات خود داشته باشند. در تمرین‌های تن‌آرامی، به کودک یاد داده می‌شود تا با تنظیم نفس‌کشیدن، رهاسازی عضلات و تصور موقعیت‌های خوشایند، از شدت تنش و اضطراب خود بکاهد.

باید اجازه دهیم کودکان درباره ترس‌ها و هیجاناتشان صحبت کنند. وقتی کودک در مورد احساساتش صحبت می‌کند، والدین باید با همدلی کامل گوش دهند و پاسخ‌هایی آرام‌بخش و حمایت‌گر ارائه دهند. نباید فراموش کرد که کودکان به حالات چهره والدین بسیار حساس هستند؛ یک نگاه نگران یا ترسیده می‌تواند اضطراب کودک را تشدید کند.

انجام مناسک دینی و معنوی می‌تواند به عنوان یک ابزار قدرتمند روانی برای کنترل هیجانات منفی به کار رود. والدین می‌توانند همراه با کودکان ذکرهای آرام‌بخش، آیه‌های قرآن یا نماز را تمرین کنند تا آرامش بیشتری در فضای خانواده حاکم شود.

جملاتی مانند «من می‌توانم خودم را کنترل کنم» یا «من نمی‌ترسم» را با کودکان تمرین کنید. این عبارات به مرور جایگزین افکار منفی و مضطرب‌کننده خواهند شد.

والدین می‌توانند از بازی و نمایش‌های ساده با عروسک‌ها برای آموزش مقابله با ترس استفاده کنند. مثلاً نمایشنامه‌ای طراحی شود که در آن یک عروسک ترسیده و دیگری با مهربانی به او آموزش می‌دهد که چطور با ترس مقابله کند.

آموزش خویشتن‌داری و خودکنترلی نیز از راهکارهای مؤثر است که به کودکان کمک می‌کند تا رفتار خود را در شرایط دشوار مدیریت کرده و به آن نظم دهند.

ابهام یکی از عوامل مهم ایجاد ترس در کودکان است. والدین باید تا حد امکان به سوال‌های کودکان پاسخ دهند و ابهامات آن‌ها را برطرف کنند. همچنین باید به کودک القا کنند که ما توانایی مدیریت موقعیت‌های ترس‌آور را داریم و می‌توانیم آن‌ها را از آسیب‌ها محافظت کنیم.

در بسیاری از مواقع نیازی نیست که والدین به توضیح در مورد تمام موضوعات و مشکلات زندگی بپردازند، اما این اطمینان را به او بدهید که هر سؤالی داشته باشد می‌تواند از شما بپرسد و شما به او پاسخ خواهید داد. تمامی این نکات و راهکارها به جهت مراقبت و حفظ و ارتقای سلامت روان افراد است پس وجود فضایی برای تعامل، گفت‌وگو و همدلی و وجود سیستم حمایتی می‌تواند مانند یک عامل کنترل‌کننده اضطراب و استرس عمل کند.

یکی دیگر از فاکتورهایی که در ایجاد تنش و اضطراب برای کودکان بالای هفت سال دخالت دارد، تماشا یا شنیدن اخبارهای تلویزیون است. والدین باید مراقب این امر باشند، برای مثال می‌توانند در خانه قانون بگذارند: «مشاهده اخبار برای بزرگسالان است» و هنگام اخبار آن‌ها را در اتاق دیگری مشغول کنید. یا اگر نمی‌توانید با هر بهانه یا ابزاری کودک خود را هنگام اخبار دیدن سرگرم بازی کنید، به ناچار باید خودتان را از دیدن اخبار محروم کنید و در زمان استراحت یا خواب فرزندتان به تماشای اخبار بپردازید.

کودکان از لحاظ جسمی و روانی آسیب‌پذیرترند. بنابراین، در هنگام ناآرامی‌های اجتماعی کشور، کودکان را در مکان‌هایی که احتمال خشونت و درگیری وجود دارد، با خود همراه نکنید. نگذارید کودکان در معرض دیدن صحنه‌های خشونت‌آمیز، مرگ و فجایع باشند.